Klauzule niedozwolone w umowie o roboty budowlane

Polepszająca się jakość życia obywateli naszego kraju powoduje, że coraz więcej osób realizuje swoje zamierzenia budowlane, a w związku z tym zwiększa się ilość podpisywanych przez konsumentów umów na wykonanie usług w tym zakresie. Dla ułatwienia przebiegu transakcji niejednokrotnie firmy budowlane przedkładają klientom tzw. wzorcowe umowy, które niestety często nie podlegają modyfikacji i sformułowane są jednostronnie.

Czym jest wzorzec umowny?

Przedsiębiorcy prowadzący firmy budowlane często posługują się przygotowanym już wcześniej projektem umowy lub jej częścią, która wykorzystywana jest do podpisywania i zawierania nowych kontraktów z jego klientami – konsumentami dla wykonania szeregu czynności, które swoim charakterem są do siebie podobne. Ważną cechą takich umów jest fakt, że nakładają one na kontrahenta- konsumenta już ukształtowane relacje stron w sposób odgórny i jednostronny. Niestety często konsument stawiany jest de facto pod murem, ponieważ musi przyjąć warunki umowy, która nie uwzględnia jego interesów. Próby negocjacji podjęte przez konsumenta zdefiniowanej jednostronnie umowy,  nierzadko kończą się fiaskiem, albowiem przedsiębiorca rezygnuje ze współpracy z konsumentem, a ten staje się zakładnikiem sytuacji, tzw. szach mat.

Niestety umowy, które swoimi zapisami naruszają prawa konsumenta i zawierają w swojej treści klauzule niedozwolone tzw. abuzywne, są na rynku budowlanym często występującą praktyką.

Czym są niedozwolone postanowienia umowne?

Klauzulami abuzywnymi są takie zapisy umowy, które nie zostały ustalone pomiędzy stronami, lecz są narzucone odgórnie konsumentowi. Umowy te rażąco naruszają jego interesy, a także są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Prawa i obowiązki zawarte w tego rodzaju umowach są tak ukształtowane, iż powodują narzucenie silniejszej pozycji firmy wykonawczej wobec drugiej strony. Działania te są ewidentnie krzywdzące i prowadzą często do problemów finansowych konsumenta, oraz uzależniają go od decyzji firmy budowlanej w taki sposób, że konsument nie ma realnej szansy np. na rozwiązanie umowy w razie wystąpienia opóźnień wykonawczych, czy też istotnych wad budynku. Nadto, w dobie dzisiejszych czasów większość budujących osób zaciąga na przedsięwzięcie budowlane kredyty, a banki wymagają przeprowadzenia inwestycji w określonym czasie. Brak czasu na realizację budowy oraz kredyt stają się często tymi bodźcami, które wykorzystywane są przez firmy budowlane w trakcie narzucania konsumentom swoich warunków.

Kodeks cywilny zawiera katalog – definicji niedozwolonych prawem postanowień umownych, przy czym jedną ze stron umowy zawierającej takie klauzule musi być konsument. Są to następujące zapisy:

  • wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie,
  • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie, lub nienależyte wykonanie zobowiązania,
  • wyłączają, lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony,
  • przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,
  • zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta,
  • uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju,
  • uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,
  • uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta,
  • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy,
  • uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,
  • przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową,
  • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania,
  • przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy,
  • pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,
  • zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia,
  • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy,
  • nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego,
  • stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia,
  • przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia,
  • przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny, lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy,
  • uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności,
  • przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta,
  • wyłączają jurysdykcję sądów polskich, lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego, lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.

Należy pamiętać, iż zapisy nieuzgodnione z konsumentem, a zawarte w umowie, które wypełniają znamiona klauzul abuzywnych tj. kształtujących prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, powodują, iż są one z mocy prawa nieobowiązujące. Oznacza to, że konsument nie musi stosować się do takich zapisów, jednakże warto potwierdzić taką niezgodność z prawem w sądzie. Wówczas uzyskujemy pewność, iż zapisy naruszające prawo stanowią klauzule abuzywne. Oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W Polsce organami nadzorującymi i zwalczającymi niedozwolone klauzule we wzorcach umownych są Sad Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Organy te nie rozpatrują indywidualnych spraw, jednakże kontrolują zgłaszane zapisy wzorców umów pod względem zgodności z prawem polskim i europejskim.

Nadto Prezes UOKiK prowadzi jawny rejestr klauzul niedozwolonych. Od chwili dokonania wpisu danego postanowienia umownego uznanego za niedozwolony nie można takiego zapisu stosować w umowach, a każdy może się na umieszczony w tym rejestrze zapis powoływać.

Warto przed podpisaniem umowy o roboty budowlane skonsultować jej zapisy z prawnikiem, wówczas uniknąć możemy niepotrzebnych problemów i nerwów.

 

[mc4wp_form id="5288"]